Jemen is sinds vandaag weer verdeeld in een Zuid-Jemen en een Noord-Jemen, waarmee het land terugkeert naar een meer natuurlijke toestand. Probleem is dat de omringende grootmachten en de rest van de wereld het daar niet mee eens zijn. Updated
Zojuist – we schrijven vrijdagavond 2 januari 2026- is de staat Zuid-Arabië uitgeroepen. Op het grondgebied van de voormalige Volksrepubliek Zuid-Jemen. We gaan zien of de Saoedies met hun nieuwe buren akkoord gaan, of net als elf jaar geleden in Noord-Jemen, de stap nemen een nieuwe oorlog te ontketenen.
Zuid-Arabië krijgt van zichzelf een transitieperiode van twee jaar, tenzij het wordt aangevallen, dan gaat de onafhankelijkheid direct in. De kans dat dat gebeurt is groot. De Saoedische luchtmacht assisteerde vandaag al vriendschappelijke troepen die vechten tegen de STC, waarin de onafhankelijke zuiderlingen zich hebben verenigd.
Hoe zit het ook alweer met Noord en Zuid?
In 1990 werden Noord- en Zuid-Jemen met veel ceremonieel ‘herenigd’, maar het nieuwe Jemen werd een gedwongen huwelijk zonder liefdesbaby. Het dominante noorden legde het zwakkere zuiden haar wil op en dat viel bij zuiderlingen niet goed.
Na een kort noord-zuidoorlogje in 1994 groeide de noordelijke dominantie en vluchtten zuidelijke onafhankelijke leiders het land uit. Jemen modderde onder Ali Abdallah Saleh -de meester van verdeel en heers- voort totdat in 2011 de Arabische lente uitbrak en Saleh werd afgezet.
In het kort: Jemen is een land onderaan het Arabisch schiereiland, grofweg vijftien maal zo groot als Nederland. Jemen is geen zandbak maar bergachtig en groen, met name in het noorden. Jemen heeft een rijke geschiedenis en is de wieg voor een belangrijk deel van de Arabische cultuur. Jemen heeft ook olie en gas en ligt bijzonder strategisch aan de mond van de Rode Zee.
In een stroperige nationale dialoog onder VN- en Saoedische auspiciën werd het land vervolgens in zeven districten verdeeld, waar de twee sterkste partijen -de conservatieve Houthis in het uiterste noorden en de wat wereldser zuidelijke onafhankelijken- het niet mee eens waren. De Houthis veroverden vervolgens in een korte blitzoorlog bijna het gehele land, totdat hen in het zuiden een halt werd toegeroepen.
Noord-Jemen: een totalitaire, religieuze monarchie
In het dichtbevolkte noorden rolden die Houthis –een voortzetting van een religieuze monarchie uit de Middeleeuwen– een militair bewind uit dat alleen door het creëren van telkens een nieuwe gemeenschappelijk vijand de bevolking enigszins mee kreeg. Het bewind lijkt daarin -en niet alleen daarin- op Noord-Korea.
Eerst was de internationale coalitie de vijand, een coalitie van buurlanden en grootmachten die het land op slot deed -tot op de dag van vandaag- en de Houthis bestreed met bommentapijten. Daarna werd Saoedi-Arabië de voornaamste vijand, op de voet gevolgd door de Verenigde Arabische Emiraten. De afgelopen twee jaar was het Israelische bewind het kwaad. Plus alle schepen op de Rode Zee, die anderhalf jaar lang lukraak werden aangevallen.
Gaande die tien jaar groeide de wereldwijde invloed van de Houthis, populair onder verstokte communisten en anti-imperialisten. Met dank aan sponsoren Iran en Hezbollah droegen hun wapens steeds verder en met hun brutaliteit verraste het regime hun opponenten telkens weer. Binnenslands groeide de onderdrukking van anderen dan de heersende Hashimitische minderheid, die het voor het zeggen had in het kastenstelsel dat Jemen kenmerkt.
Zuid-Jemen: onmacht en toenemende corruptie
In het zuiden vond de door de Houthis verjaagde ‘legitieme regering’ van Jemen een plekje. Die regering kam met haar complete bureaucratische gevolg, in afwachting van de bevrijding van het noorden, die nooit kwam. Die regering en haar bureacratie staan vanaf dag 1 op de loonlijst van de Saoedies, die in Jemen een steeds dikkere vinger in de pap kregen.
Gevluchte noorderlingen die het daar niet eens mee waren waaiderden uit over de rest van de wereld, in Nederland wonen er intussen ook al enkele duizenden. In de ’tijdelijke hoofdstad’ Aden vond de regering een gebouw, maar meer dan te gast waren ze er nooit.
Zuiderlingen zelf beschouwden die noorderlingen met argusogen. Wat ze zagen was incompetentie en corruptie. In een Saoedische poging alle neuzen dezelfde kant op te krijgen, traden in 2022 belangrijke zuidelijke leiders toe tot die nog steeds door de rest van de wereld beschouwde ‘legitieme regering’.
Ook dat bood geen soelaas. De eenheid ging van tweedracht naar driedracht, in het zuiden ontstond een lappendeken van koninkrijkjes en corruptie vierde hoogtij. Ondanks miljarden aan hulpgelden groeide de economische malaise. Met name het steeds vaker uitvallen van de elektriciteit ergerde zuiderlingen enorm.
Zuid-Arabië
Dus toen afgelopen december zuidelijke troepen onder leiding van de samenwerkende onafhankelijken -de Southern Transitional Council (STC)- het gehele zuiden overliep juichde een belangrijk deel van de bevolking dat toe; de STC is wellicht niet de gedroomde heerser, maar een enkele heerser beloofde wel meer stabiliteit, een hardere riaal en meer stroom.
De plotselinge gebiedsuitbreiding van de onafhankelijken was wel tegen het zere been van Saoedi-Arabië, de grote, rijke buurman in het Noorden. De Saoedies hebben er net een tienjarige oorlog tegen de Houthi’s op zitten, een oorlog die eindigde in een wankel bestand met die vijandelijke Houthi’s, die het verjagen van de Saoedische dynastie uit de heilige plaatsen van de islam nog altijd hoog op hun agenda hebben staan.
Nog een andere vijand langs de lange zuidelijke grens met voormalig Jemen kan Saoedi-Arabië er niet bij hebben. Vandaar dat tribale groeperingen in het zuiden kunnen rekenen op Saoedische steun, in hun strijd tegen de STC, dat zich al meer dan een decennium voornamelijk door de VAE gesteund weet. Vorige week bombardeerde de Saoedische luchtmacht daarom vast een scheepslading wapens vanuit de Emiraten, als waarschuwing aan de VAE.
Het antwoord van de VAE was slim. Al in 2019 trok het bijna alle troepen terug uit het zuiden van Jemen. Binnen een etmaal na de Saoedische bommen werden ook de laatst overgebleven troepen verscheept, terug naar de Emiraten. Daarme voert de STC de strijd nu alleen, op het oog zonder buitenlandse inmenging. Hun strijd wordt daarmee legitiemer dan met de VAE.
De VAE heeft de (verschillende) legers van de zuidelijke onafhankelijken het afeglopen decennium echter zodanig goed getraind en bewapend dat ze in Jemen de meest doelmatige strijdmacht zijn. Eerder in 2014 en later in 2021 werden pogingen van de Houthi’s om de in het zuiden gelegen olie- en gasvelden te veroveren redelijk snel en gemakkelijk afgeslagen, zij het met behulp van luchtsteun uit zowel Saoedi-Arabië en de VAE, die destijds nog wel samenwerkten.
De Houthi’s werden teruggejaagd tot aan de oude grens van Zuid-Jemen. Dezelfde grens is met ingang van vandaag ook de grens van Zuid-Arabië. De keus voor de naam Zuid-Arabië is veelzeggend, want met noordelijke Jemenieten willen de zuiderlingen nu even zo min mogelijk te maken hebben.
De grote vraag is nu wat de Saoedies gaan doen. Gaan ze de strijd met de STC aan, via hun bondgenoten in het zuiden -tribale groperingen die historische banden hebben met tribale groeperingen in het Saoedische koninkrijk. Gaan de Saoedies -net als ze deden en nog doen met de noordelijke Houthi’s- het land afgrendelen van de rest van de wereld?
UPDATE3/1/2026 Er is vannacht en vanochtend op meerdere plaatsen in het zuiden gevochten, waarbij de aan Saoedi-Arabië gelieerde troepen -door media vaak ‘de regering’* genoemd- de overhand kregen, mede vanwege Saoedische luchtsteun.Andersom lijkt het gebrek aan Emiraatse luchtsteun de STC parten te spelen, maar erg duidelijk is het slagveld op deze korte termijn nog niet. Volgens Hussein al-Saqqaf, STC- vertegenwoordiger in Nederland kan de srijd nog lang gaan duren: ‘Dit is een oorlog, en een oorlog bestaat uit meerdere veldslagen. Je kunt hier en daar een slag verliezen, maar wij geloven dat we uiteindelijk onze doelen zullen bereiken.’
UPDATE2/4/1/2026 Inmiddels hebben de aan Saoedi-Arabië gelieerde troepen het grootste deel van het zuiden weer ingenomen. Gouverneurs van provincies als Shabwa -jarenlang een STC-bolwerk- kiezen eieren voor hun geld en sluiten zich weer bij de ‘regering’ aan. De twee ‘groene’ provincies op het kaartje hieronder waren een maand lang geel, maar zijn binnen 36 uur weer terug in handen van de aan Saoedi-Arabië gelieerde regering, die zich had teruggetrokken in de meest linkse groene provincie Marib
Voor de STC rest hun (geel) kerngebied rond Aden, Lahj en Dahle, waarmee ze met hun opstandigheid en poging Zuid-Arabië te stichten de facto veel terrein hebben verloren, met name omdat gouverneurs en lokale leiders die in december hun zijde kozen zich geconfronteerd zien met Saoedische suprematie en Emiraatse afwezigheid.
De Saoedische suprematie uit zich ook in het uitroepen van een Jemenconferentie, waartoe alle leiders zijn gesommeerd naar Ryadh, de hoofdstad van Saoedi-Arabië, waar een aantal van die leiders toch al woont of kantoor houdt. Van de vier regeringsleiders van de STC hebben er twee al verklaard af te reizen. Wat de andere twee, en met name Aidaroos al Zubaidi die twee dagen geleden nog president van Zuid-Arabië was, gaan doen is nu de grote vraag.
Een andere vraag is of Zuid-Jemen nu terugkeert naar de vorige status quo, dus een toestand gekenmerkt door wanbestuur, corruptie , fragmentatie en lamlendigheid of dat door de abrupte machtswisselingen nog meer kleine koninkrijkjes ontstaan, waartussen rondzwervende groepjes terroristen van IS en Al Qaeda zich weer kunnen vestigen.
*Wat de legitieme regering heet is nu in twee partijen gesplitst, die met elkaar strijden om de hegemonie van Zuid-Jemen, of Zuid-Arabië. Het noordelijke deel vind zijn sponsor (en wapens en geld) in Saoedi-Arabië, het zuidelijke deel is gehergroepeerd in de STC, met als voormalig sponsor de Verenigde Arabische Emiraten.
Waardeer dit artikel!!
Bovenstaand stukje werd je gratis aangeboden. Als je dat waardeert en dat wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
NB: Zonder kosten, elke cent komt in het journalistenbeursje
Naar doneren, veilig en in twee kliks. Thnx!